على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1629
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
اسدى لهما آثار فى حرب القادسية . ربيلة ( rabilat ) ا . ع . فربهى . و تنآسائى . و فراخى نعمت . ربيون ( rebbiyyuna ) ع . ج . ربى . ربيئة ( rabi'at ) ا . ع . طلايه . ج : ربايا . رپتيل ( reptil ) ا . پ . - مأخوذ از فرانسه - حشرات الارض مانند مار و سوسمار كه خرك زمين و خستر و خزنده و خست و گردشنده نيز گويند . مر . خستر . رپد ( rapad ) و ( rapod ) و رپود ( rapud ) ا . پ . گياهى سمى كه چرندهها را مست گرداند . رت ( rat ) ص . پ . برهنه و عريان . رت ( rot ) ا و ص . پ . تهى دست و بىنوا . و برهنه . و خالى . و كاغذ . و همه و كل و همگى . رت ( ratt ) ا . ع . مهتر و رئيس و بزرگ . ج : رتان و رتوت . يقال : هولاء رتوت اللبد اى رؤساؤها . و خوك . ج : رتوت . رت ( rott ) ص . ع . ج . ارت و رتاء . رتاء ( ratt ' ) ص . ع . مونث ارت زن گنگلاج . ج : رت . رتاج ( ret j ) ا . ع . در بسته كه بر آن در كوچك باشد . و نام مكه و يا در كعبه . و در بزرگ . و منه رتاج الكعبة . رتاج ( ret j ) ص . ع . ناقة رتاج الصلا : ماده شتر استوار خلقت پر گوشت . رتاجة ( ret jat ) ا . ع . سنگ . ج : رتائج . رتاع ( ret ' ) ا . ع . رتع الماشية رتعا و رتوعا و رتاعا ( از باب فتح ) : چريد آن ستور و آب خورد بر سر خود در فراخى و يا چريد بحرص تمام در زمين با علف . يق : خرجنا نلعب و نرتع اى نلهو و ننعم . رتاع ( ret ' ) ص . ع . ج . راتع . يق : ابل رتاع . رتاق ( ret q ) ا . ع . دو جامهء كرانهها بهم بربسته . رتام ( ret m ) ع . ج . رتيمة . و ج . رتمة . رتام ( rot m ) ا . ع . شكسته و ريزه شده . رتامى ( rot m ) ص . ع . ج . رتيم . يق : قوم رتامى : گروهى كه از خوردن رتم بيهوشى عارضشان شده باشد . رتآن ( rat ' n ) ا . ع . پويه دويدن شتر . رتان ( rott n ) ع . ج . رت . رتائج ( rat ej ) ع . ج . رتاجة . رتائم ( rat em ) ع . ج . رتيمة . رتب ( ratb ) م . ع . رتب رتبا و رتوبا . مر . رتوب . رتب ( ratab ) ا . ع . سختى . و ريختگى . و زمين بلند و برآمده . و سنگهاى نزديك بهم افتادهء بعضى بلندتر از بعضى . و درشتى زندگانى . و ميانهء دو انگشت خنصر و بنصر و بنصر و وسطى و سبابه . و هر چهار انگشت فراهم آورده شدهء منضم بهم . رتب ( rotab ) ع . ج . رتبة . رتباء ( ratba ' ) ا . ع . شتر مادهء ثابت در سير . و آنكه همه شب رود . رتبة ( ratabat ) ا . ع . سنگهاى نزديك بهم افتادهء بعضى بلندتر از بعضى . رتبة ( rotbat ) ا . ع . پايه و مرتبه . و جاى ديدبان بر سر كوه و بلندى . ج : رتب . رتبگان ( rotbag n ) پ . ج . رتبه . و عيسى رتبگان : پيروان حضرت عيسى . رتبل ( ratbal ) ا . ع . كوتاه بالا . و نام مردى . رتبه ( rotbe ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - درجه و طبقه و مرتبه و پايه . و جاه و شأن و منزلت و منصب و مقام . و لياقت و بزرگوارى و عظمت و وقار . و رتبهء عليا : مقام و مرتبهء بلند و جاه و جلال . رتت ( ratat ) م . ع . رت رتتا و رتوتا ( از باب ضرب ) : كند زبان گرديد . رتة ( rottat ) ا . ع . كند زبانى كه بيان سخن را نتواند . و كندى زبان . يق : فى لسانه رتة . و درماندگى در سخن . رتج ( ratj ) م . ع . رتج الباب رتجا ( از باب نصر ) : محكم بست در را . رتج ( retj ) ص . ع . مال رتج و غلق : مال حرام و ممنوع . و سكة رتج . كوچهء سربسته و بنبند . رتج ( rataj ) ا . ع . در بزرگ . رتج ( rataj ) م . ع . رتج الرجل فى منطقه رتجا ( از باب سمع ) : بسته شد بر آن مرد سخن . رتجان ( rataj n ) م . ع . رتج الصبى رتجانا ( از باب نصر ) : برفتار آمد آن كودك . رتخ ( ratx ) م . ع . رتخ الطين رتخا و رتوخا ( از باب نصر ) : تنك گرديد گل . و كذلك رتخ العجين . و رتخ بالمكان : اقامت نمود در آن جاى . و رتخ عن الامر : پس ماند و تخلف ورزيد از كار . و رتخ به : چسبيد به آن . رتخ ( ratx ) ا . ع . اندك نشان حجامت كه بر پوست باشد و هو مقلوب ترخ . رتخ ( ratex ) ص . ع . قراد رتخ : كنهاى كه بر بالاى پوست شكافته چسبيده باشد . رتخة ( rataxat ) ا . ع . گل سخت تنك . رترتة ( ratratat ) م . ع . رترت رترتة : درماند در سخن و متردد و دو دله گرديد . و نيز رترتة : تته كردن و درماندن در تلفظ حرف تا . رتشلخ ( rotaclax ) ا . پ . حجام و حجامتگر .